محارب یا کافر حربی؟

نکاتی پیرامون عنوان فقهیِ دشمنانی که رهبری را تهدید می‌کنند

               محمد مخملچی               
     طلبه پایه دهم حوزه علمیه مروی    

1- محارب در اصطلاح فقهی به کسی گفته می‌شود که «تجرید سلاح برای ترساندن مردم» انجام دهد. نکتۀ مهمی که باید به آن توجه داشت این است که تحقق عنوان محاربه، زمانی صادق است که فرد مرتکب، تحت حاکمیت و ولایت اسلام باشد؛ بنابراین، بحث محاربه اساساً مربوط به داخل جامعه اسلامی است و ارتباطی با جنگ و حرب ندارد.

2- حکم محارب به این معنایی که بیان شد در واقع باید توسط قاضی یا حاکم اسلامی اجرا شود. طبق آیه 33 سوره مائده : «إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِینَ یُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَیَسْعَوْنَ فِی الْأَرْضِ فَسَادًا أَن یُقَتَّلُوا أَوْ یُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَیْدِیهِمْ وَأَرْجُلُهُم مِّنْ خِلَافٍ أَوْ یُنفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذَلِکَ لَهُمْ خِزْیٌ فِی الدُّنْیَا وَلَهُمْ فِی الْآخِرَهِ عَذَابٌ عَظِیمٌ» حکم محارب، قتل، صلب، قطع دست راست و پای چپ یا نفی بلد است و می‏توان طبق آیه این را ذیل موضوع افسادفی‏الارض مطرح نمود. البته بین فقها اختلاف است که این اجرای کیفرهای مذکور در این حکم به نحو تخییر است یا ترتیب، برخی کیفرهای مذکور را تخییری می‌دانند، یعنی قاضی یا حاکم مخیر است بین اینکه فرد محارب را اعدام کند یا مثلاً تبعید نماید و در مقابل برخی معتقدند که مجازات محارب به‌ نحو ترتیبی و به‌تناسب جرمی است که انجام داده است.

3- پس محارب در معنای اصطلاحی ناظر فضای حرب و جنگ نظامی نیست.

4- یکی دیگر از مفاهیم فقهی که لازم است بررسی شود، کافر حربی است؛ یعنی کافری که در حال جنگ با مسلمانان باشد. کافر یا ذمی است یا حربی. کافر حربی به کسی گفته می‌شود که در حال جنگ و دشمنی با مسلمانان است. البته اینکه آیا به دشمنان مسلمانان و کفاری که فعلاً در حال جنگ نیستند نیز کافر حربی گفته می‌شود یا خیر، محل بحث است؛ اما قدر متیقن از این مفهوم آن است که کافر حربی کسی است که بالفعل با مسلمانان در حال جنگ باشد. این موضوع در کتب فقهی با عنوان اهل‏الحرب بیان شده است: «من کان حربا لنا و لیس بیننا و بینه عهد و لا عقد، على أیّ‌ دین کانوا، و بأیّ‌ دین تمسّکوا و حکمهم على إباحه الدم» و در واقع به هر غیرمسلمانی که در جنگ با مسلمانان باشد و پیمانی با آن‏ها نداشته باشد کافر حربی گفته می شود.

5- با توجه به این بیان از کافر حربی، اسرائیل قطعاً کافر حربی محسوب می‏شود و حکم کافر حربی هم این است که جان و مال او هدر است و هر مسلمانی می‌تواند این حکم را اجرا کند و قصاص ندارد. این‏که آیا مسلمانان دیگر کشورها -غیر از آن کشوری که در حال محاربه و قتال است- نیز بتوانند این حکم را اجرکنند، فیه خِلافٌ؛ و باید با اذن حاکم شرع باشد.

6- حال به نظر می‏رسد فتوای آیت‏الله نوری همدانی و آیت‏الله مکارم شیرازی مبنی بر اینکه تهدیدکنندگانِ رهبری و مرجعیت شیعه در حکم محارب هستند؛ مفهوم محارب اصطلاحی را در بر نمی‏گیردد و باید منظور از محارب همان کافر حربی باشد و کسی که رهبری را تهدید کند در حکم کافر حربی و محارب با مسلمانان است.

7- اینکه بتوان این معنا را توسعه داد و بر مسلمانان هم این حکم را جاری کرد، فیه تأملٌ؛ و شاید بتوان عمل چنین مسلمانی را ذیل عنوان بغی قرار داد.

شماره دوم (پاییز 1404)

منتشر شده در ویژه‌نامه جریان جنگ

جهت خرید شماره دوم نشریه پیام مروی از طریق لینک بالا اقدام نمایید.