پیام مروی: با توجه به تحولات اخیر و جنگ دوازده‌روزه، فقه در شرایط تقابل و نزاع، چه ظرفیت‌هایی در اختیار جامعه اسلامی قرار می‌دهد؟

بسم الله الرحمن الرحیم الحمدلله رب العالمین. خدمت شما عزیزان و خوانندگان گرامی سلام عرض می‌کنم. برای پاسخ به پرسش‌های شما که همگی حول محور فقه و در نسبت با موضوع جنگ دوازده‏روزه و به‌ویژه دشمنان مستقیم ما، یعنی اسرائیل و سپس آمریکا و دیگران، شکل گرفته است، نکته‌ای طرح می‌کنم ولی نمی‌دانم این نکته را باید مستقیماً در قالب کدام‌یک از پرسش‌ها گنجاند؟ اما گمان می‌کنم می‌توان تمام سؤالات دربارۀ فقه، جنگ دوازده‏روزه، اسرائیل، حق و باطل، مقاومت و امید مردم را یک بار بدون این نگاه و یک بار با این نگاه پاسخ داد و به دو پاسخ متفاوت رسید. ازاین‌رو، به نظرم بهتر است نقطۀ ثقل گفت‌وگو را بر این نگاه یا به تعبیری بر این مقدمه یا پارادایم، بنا کنیم، لذا در آغاز باید این نگاه شکل بگیرد. اگر ابتدا به این چارچوب فکری، این نگاه یا این کلان‌موضوع بپردازیم، هر بیننده‌ای می‌تواند با همین نگاه، خود به این پرسش‌ها پاسخ دهد.

پیام مروی: به نظر شما، این «نگاه یا پارادایم فقهی» که باید مبنای فهم و کنش در عرصۀ تقابل و نزاع قرار گیرد، چه مؤلفه‌هایی دارد و چگونه می‌تواند به تولید دستگاه تحلیلی فقهی برای شرایط جدید، از جمله جنگ‌های معاصر، منجر شود؟

بله، حالا کمی وارد خود این نگاه می‌شویم و ابتدا سعی می‌کنیم ایدۀ اصلی و مرکزی را طرح کنیم و بعد چارچوب این ایده را شکل دهیم.

در نگاه فقهی متعارف، فقه سیاسی در کنار سایر فقه‌ها دیده می‌شود. در نگاه فقهی متعارف، ما یک کتاب طهارت داریم، یک کتاب صلات، یک کتاب صوم، یک کتاب حج، یک کتاب جهاد، یک کتاب امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر و یک کتاب اعتکاف، و می‌گوییم این‌ها عبادات هستند. بعد به سراغ بیع، اجاره، جعاله و مضاربه می‌رویم و می‌گوییم این‌ها معاملات و تجارات هستند و سپس به جزائیات، حدود، قصاص و دیات می‌پردازیم.

در این نگاه، جهاد و جنگ، یک کتاب فقهی در کنار سایر کتاب‌های فقهی است. لذا وقتی می‌خواهیم دربارۀ عرصه‌های جهاد صحبت کنیم، جهادی که هم‌عرض سایر کتب چیده شده، دیده می‏شود و سپس پاسخ داده می‌شود. وقتی می‌گویند یک قاعدۀ فقهی داریم به نام «الاسلام یَعلو و لا یُعلی علیه»، می‌گوییم این از قواعد فقهیۀ کتاب‏الجهاد است و وقتی می‌گویند «کلّ شیءٍ لک طاهر»، می‌گوییم این از قواعد فقهیۀ کتاب‏الطهاره است. در این نگاهِ هم‌عرض، هر چیزی جای خود را در کتابی پیدا می‌کند. نکتۀ مهم این است که یک کلان‌نظامِ بالادستی وجود ندارد که این‌ها در ذیل آن، معنای صحیح خودشان را پیدا کنند. از جهت فقهی این خلأ را داریم؛ کاری به منابع فقه، یعنی آیات و روایات، ندارم. ممکن است در منابع خیلی چیزها داشته باشیم، اما فرآوردۀ ما در نگاه فقهی، این است که همۀ این‌ها هم‌عرض‌اند. این را می‌شود بیشتر توضیح داد، اما فقط ایده را گفتیم و فعلاً آن را کنار می‌گذاریم.

اما نگاه دیگری نیز در فقه داریم که می‌گوید این فقه، روی‌هم‌رفته یک هویت وحدانی است. این هویت وحدانی، منطقاً و قهراً از یک کلان‌نظام و اَبَرنظام شروع می‌شود و سپس این دستگاه، اجزایی پیدا می‌کند که هر جزء، کاری انجام می‌دهد. مانند بدن انسان که یک موجود پرسلولی، ارگانیک و زنده است که هر عضو آن نیز خود یک موجود پرسلولی با نظمی حاکم بر آن است.